Nr 4
(grudzień 2012)

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (art. 1012-1024 k.c.)

Spadkobierca powołany do spadku na podstawie ustawy lub testamentu, może spadek przyjąć lub odrzucić. Przyjęcie spadku może być bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste) albo z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza).

W celu wyrażenia swojej woli, spadkobierca powinien złożyć oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Oświadczenie takie może być złożone przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Spadkobierca posiadający pełną zdolność do czynności prawnych, może złożyć takie oświadczenie osobiście albo przez pełnomocnika. Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku powinno być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym.

W imieniu osoby o ograniczonej zdolności do czynności prawnych oświadczenie może złożyć jej przedstawiciel ustawowy działający za zgodą sądu opiekuńczego.

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku złożone pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu jest nieważne.


Termin złożenia oświadczenia

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w terminie sześciu miesięcy od chwili dowiedzenia się przez spadkobiercę o tytule powołania do dziedziczenia (art. 1015 k.c.).

Co do zasady, brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku.


Następna strona





Nr 4
(grudzień 2012)

Wyjątki:

  1. Gdy spadkobiercą jest:
    1. osoba nie posiadająca pełnej zdolności do czynności prawnych,
    2. osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia,
    3. osoba prawna
    - brak oświadczenia spadkobiercy jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
  2. Jeżeli jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, uważa się, że także spadkobiercy, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza.
  3. Skarb Państwa i gmina nie składają oświadczenia o przyjęciu spadku. Spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza.

Odrzucenie spadku

Spadkobierca który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Należy pamiętać, że odrzucenie spadku nie wywołuje skutków co do nabycia spadku przez spadkobierców osoby która ten spadek odrzuciła.

Przykład: Spadek po Janie Kowalskim dziedziczy na podstawie ustawy jego żona Janina Kowalska oraz dziecko tj. Janusz Kowalski. Janina Kowalska odrzuca spadek oraz Janusz Kowalski odrzuca spadek. Ponieważ Janusz Kowalski ma dwoje niepełnoletnich dzieci: Jarosława i Joannę, zostaną one powołane do spadku w miejsce ich ojca, jeżeli ten nie złoży oświadczenia o odrzuceniu spadku w ich imieniu. Brak oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu niepełnoletnich dzieci będzie równoznaczny z przyjęciem przez nie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Spadkobierca powołany do spadku zarówno z mocy testamentu, jak i z mocy ustawy może spadek odrzucić jako spadkobierca testamentowy, a przyjąć spadek jako spadkobierca ustawowy.

Następna strona





Nr 4
(grudzień 2012)

Odrzucenie spadku z pokrzywdzeniem wierzycieli

Odrzucenie spadku może prowadzić do pokrzywdzenia wierzycieli w sytuacji, gdy odrzucenie spadku uniemożliwi lub znacznie ograniczy możliwość zaspokojenia roszczeń wierzycieli.

W takiej sytuacji każdy z wierzycieli, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia spadku, może żądać, ażeby odrzucenie spadku zostało uznane za bezskuteczne w stosunku do niego według przepisów o ochronie wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika.

Uznania odrzucenia spadku za bezskuteczne można żądać w ciągu sześciu miesięcy od chwili powzięcia wiadomości o odrzuceniu spadku, lecz nie później niż przed upływem trzech lat od odrzucenia spadku.


Uchylenie się od skutków oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku nie może być odwołane. Wyłączenie odwołalności nie przesądza o możliwości uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu lub groźby.

Jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:

  1. uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;
  2. spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca

Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.

Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd.

Następna strona





Nr 4
(grudzień 2012)

W przypadku oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w ogóle nie wchodzi w rachubę pozorność złożonego oświadczenia, bowiem oświadczenie to nie ma adresata. Nie jest nim bowiem ani sąd, ani notariusz odbierający oświadczenie spadkobiercy.


Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być dotknięte bezwzględną nieważnością na podstawie przepisu art. 82 k.c., jeżeli składający to oświadczenie znajduje się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.

Nieważność oświadczenia spadkobiercy prowadzi do uznania, że dany spadkobierca oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku nie złożył. W takim przypadku nastąpi albo proste przyjęcie spadku, albo przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, jeżeli w stosunku do spadkobiercy istnieją podstawy do jego ubezwłasnowolnienia.



Autor artykułu:
Małgorzata Karcz, radca prawny, właściciel Kancelarii Prawnej Veritas w Bielsku-Białej, redaktor naczelny "Biuletynu Prawnego", m.karcz@kancelaria-veritas.pl